Czysta
Czysta - wieś sołecka w gminie Smołdzino, licząca w 2009 r. 150 mieszkańców (stan na 3 lisopada)1. Przed wojną mieszkało w niej 271 osób, w 57 gospodarstwach domowych (dane z 17 maja 1939 r.). Od 1493 r. do 1815 r. należała ona do rodziny von Bandemer. W 1838 r. majątek został kupiony (za 16500 talarów) przez radcę prawnego Friedricha Augusta Ludwiga von Messerschmidt . Jej ostatnimi właścicielami byli (w 1889 r.) podporucznik Horn, a od 1909 r. mistrz jeździecki Georg Steifensand ze Schwuchow (Swochowo).
W 1939 r. w Wittbeck (Czysta) było 40 gospodarstw domowych, z których jedno posiadało ponad 20 ha ziemi. Mieszkańcy wsi byli głównie wyznania ewangelickiego. Tylko jedna osoba deklarowała katolicyzm (dane z 1925 r.). Wittbeck należała do parafii w Groß Garde (Gardna Wielka), a tym samym do okręgu kościelnego Stolp - Altstadt (Słupsk - Stare Miasto).
Przemysł i rzemiosło były tu słabo rozwinięte. Istniały tutaj zakłady budowlane należące do Hermana Noffke, Paula Noffke i Reinholda Pranschke, kuźnie E. Eggerta i E. Pranschke oraz młyn F. Schmiedeberga. Działał tutaj również sklep wielobranżowy Heinricha Noffke.
Miejscowa ludność przygotowywała się do ewakuacji kilka miesięcy przed nadejściem działań wojennych. Wymarsz uchodźców nastąpił na krótko przed wkroczeniem wojsk radzieckich.Trudne warunki atmosferyczne i blokada dróg przez uciekające tłumy zmniejszały ich szanse na dotarcie do portów Zatoki Gdańskiej. Wojska radzieckie wkroczyły do Wittbeck (Czysta) 9 marca 1945 r.
Straty wojenne wśród tutejszej ludności cywilnej wynosiły: 9 zabitych i 30 zaginionych. W szeregach armii niemieckiej poległo 11 mieszkańców tej miejscowości.2
W Wittbeck (Czysta) znajdowały się dwa cmentarze, które były położone na północny-wschód od wsi. Pierwszy z nich znajdował się na skraju miejscowości, u podnóża najwyższego wzniesienia (N 54°37’386” E 17°08’727”). Miejsce spoczynku posadowione jest na planie prostokąta o powierzchni ok. 1200 m2. Zmarli byli chowani głową w kierunku północno-zachodnim. Granice cmentarza od strony nieutwardzonej drogi i z dwóch boków są wytyczone przez granitowe głazy. Granicę północno-zachodnią tworzy wzniesienie terenu. Wejście na ten teren pochówkowy znajdowało sie od strony traktu, tj. od strony południowo-wschodniej. Cmentarz został zdewastowany. Wszystkie metalowe elementy nagrobków, w tym żeliwne krzyże, zostały wywiezione przez złomiarzy. Kamienne nagrobki zostały wywiezione. Zachowała się jedynie mogiła Elzy Eggert, zmarłej w wieku 20 lat (foto_1414). Po pozostałych grobach nie ma śladu. Zachowało się:
- 5 fragmentów z rozbitych nagrobków,
- 9 granitowych podstaw pod żeliwne krzyże,
- 1 betonowy obrys mogiły,
- 1 obrys mogiły w kształcie trumny,
- 2 krzyże kamienny (w tym jeden uszkodzony),
- granitowe kamienie, wytyczające granicę cmentarza.
Opis drugiego cmentarza zostanie zamieszczony w późniejszym terminie.
| Nazwisko | Imię | Tytuł / oznaczenie | Data urodzenia | Data śmierci |
|---|---|---|---|---|
| Eggert | Elza | żyła 20 lat | --.--.---- | --.--.---- |
| Noffke | Gustaw | Mann v. Berta geb. Jasebah | 11.07.1869 | 11.06.1929 |
| Noffke geb. Jasehab | Berta | Frau v. Gustaw Noffke | 20.10.1871 | brak daty † |
| Schwante | Carl | - | 30.04.1855 | 20.04.1885 |
| Wollenberg geb. Sanlke | Dorothea | - | 17.02.1805 | 03.02.1878 |
† Istnieje prawdopodobieństwo, że osoba została pochowana na innym cmentarzu.
Mieszkańcy Wittbeck [Czysta] polegli na polu walki:
- Musketier Heinrich Guhl - poległ 30.06.1915 r. w Rosji.
Źródło:
1. Strategia rozwiązywania problemów społecznych gminy Smołdzino na lata 2008-2015, Smołdzino 2008, str. 8,
2. Karl Heinz Pagel, Der Landkreis Stolp in Pommern, Bonn 1989, ss.1021-1022
